`मिशां’ची मिजास

 

जी गोष्ट आपल्याकडे नाही तिच्याबद्दल मानवाला नेहमीच आकर्षण वाटत आले आहे . हा मानवधर्म आहे. यामुळे काळ्या सावळ्या मुलींना गोरी मुले आवडतात. काळ्या-सावळ्या मुलांचाही गोरी बायको मिळावी असा अट्टाहास असतो. सिंगल फसली माणसाला `सिक्स पॅक’चे आकर्षण असते. तर, ठेंगू माणसाला लंबू माणसाबद्दल हेवा वाटतो. आपण जे नाही ते दाखविण्याचा मनुष्यप्राणी सतत प्रयत्न करीत असतो. निसर्गाने स्त्री आणि पुरूषांमध्ये भिन्न लिंगासोबतच पुरूषांना दाढी-मिशा देऊन मोठा दुजाभाव केला आहे. आपण महिलांपेक्षा श्रेष्ठ आहोत हे दाखविण्यासाठी मग पुरूषांनी मोठय़ा खुबीने आपल्या दाढी-मिशांचे भांडवल करून महिलांना कमी लेखण्यास आणि त्यांच्यावर

वर्चस्व गाजविण्यास अनादीकालापासून वापर सुरू ठेवला आहे. पुरुषांप्रमाणे महिलांनाही हात ,पाय, डोळे, कान असल्यामुळे पुरूष मंडळी त्याचा बाऊ करीत नाहीत. मात्र, महिलांना दाढी-मिशा नसल्यामुळे आपण महिलांपेक्षा श्रेष्ठ, बलवान, शक्तिशाली आहोत हे दाखविण्याची संधी पुरूष कधी सोडत नाहीत. पौरूषत्व, स्वामित्व, प्रभुत्व सिध्द करण्याचे योग्य `हत्यार’ म्हणून पुरूष दाढी-मिशांचा वापर करू लागला आहे. मिशांना पिळ देणे आणि मिशांवर ताव मारणे हा प्रकार त्यातूनच आला आहे. मिशा सत्तेचे आणि दाढी धर्माचे प्रतिक मानले गेले आहे . अप्रगत, मागासलेल्या समाजात, धर्मात आणि राष्ट्रात महिलांना नेहमीच हीन दर्जाची वागणूक देऊन कमी लेखण्यात येते. त्यांच्यावर सामाजिक आणि धार्मिक बंधने लादून त्यांचे पंख छाटले जातात. शिक्षण, राजकारण, धर्मकारण यापासून त्यांना वेगळे ठेवण्यात येते. मुस्लीम राष्ट्रांमध्ये धर्माच्या नावाखाली महिलांचे प्रचंड शोषण केले जाते. या शोषणाला धर्माचा आधार दिला गेला असल्यामुळे महिलांनाही ते `योग्य’च वाटते. सर्व मुस्लीम राष्ट्रांमध्ये दाढी-मिशांना धार्मिक प्रतिष्ठा प्राप्त झाली आहे. विकसित आणि पुढारलेल्या राष्ट्रांमध्ये मात्र पुरूष दाढी-मिशा राखत नाहीत. पुढारलेल्या राष्ट्रांमध्ये तर कधी कधी दाढी-मिशा हा चेष्टेचा विषय बनतो. अनेक राष्ट्रांध्ये दाढी-मिशा वाढविण्याबाबत अथवा त्यांच्या वेगवेगळ्या आकाराबाबत स्पर्धा लावली जाते. असे असले तरी रामसिंग चौहाण या भारतीयानेच 14 फूट लाबींच्या मिशा राखून जागतिक विक्रम केलेला आहे. हे विशेष . अशा प्रकारचे आचरट विचरट विक्रम करण्यात आपण भारतीय नेहमीच आघाडीवर असतो. आपल्या बहुतांश हिंदू देवादिकांना मिशा नाहीत. सर्वच देव `चिकणे चोपडे’ असतात. उलट राक्षस आणि वाईट प्रवृतीच्या लोकांना भरगच्च दाढी – मिशात रंगविलले असते. हिंदी चित्रपटसृष्टीतील खलनायक नेहमीच दाढी-मिशांमध्ये दाखवितात. दलित आणि मागासवर्गीय समाजातील देवांची नावे म्हसोबा, दगडोबा, कचरोबा अशीच असतात. तसेच ते सगळे देव दाढय़ा-मिशा, केस वाढविलेलेच असतात. आपला देश ना पुढारलेला ना मागासलेला असल्यामुळे बहुसंख्य भारतीय दाढी-मिशा राखतात तर अनेकजण आता तुळतुळीत दाढी करतात. फॅशन म्हणून दाढी-मिशांकडे पाहिले पाहिजे असा तर्क मांडला जाऊ शकतो. परंतु कितीजण शारीरिक ठेवण किंवा केवळ आकर्षक दिसण्यासाठी दाढी- मिशा राखतात? अमिताभ बच्चन, जॅकी श्रॉफ, नाना पाटेकर यांना दाढी-मिशा शाभून दिसतात. कारण या सेलिब्रेटीजकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदललेली आहे. उतारवयात दाढी-मिशा राखण्याकडेही कल असतो. कारण या वयात महिलांना आपल्याकडे आकृष्ट करण्याकडे पुरूषांचा फारसा कल नसतो. पुरूषाने दाढी-मिशा राखल्याच पाहिजेत असा पूर्वपरंपरागत अलिखित नियम बनल्यामुळे महिलाही दाढी – मिशा भादरलेल्या पुरूषांकडे `बायले’ म्हणूनच पाहतात. भारदस्त दाढी मिशा राखलेला पुरूष बहुतांश महिलांना `पुरूष’ वाटतो. यातूनच पुरूषी मानसिकतेलाही हादरे बसू लागले आहेत. दाढी मिशा राखणे गैर आहे आणि दाढी-मिशा राखणारा प्रत्येक पुरूष हा पुरूषी मानसिकता असलेला असतोच असे नाही. चार्ली चॅपलीन, हिटलर यांच्या मिशांनी इतिहास घडविला होता. मिशा राखणे ही वैयक्तिक बाब असली तरी त्यामागील सूक्ष्म पुरूषी अहंकार नाकारता येत नाही. दाढी – मिशांच्या वापरांमागे महिलांपेक्षा आपण श्रेष्ठ आहोत हे सिध्द करण्याचा हेतू नसावा, इतकीच रास्त अपेक्षा !

- भगवान निळे